İhracat Metasından Küresel Değer Zincirine: Giresun Fındık Ekonomisinde Sanayileşme, Serbestleşme ve Yeşil Rejim (1950–2025)

Abstract

Bu makale, Giresun'da fındığın 1950–2025 döneminde standartlaştırılmış bir ihracat metasından alıcı güdümlü küresel bir değer zincirinin yönetilen halkasına dönüşümünü incelemektedir. Çalışma; planlı sanayileşme evresinde liman modernizasyonu ve ithal ikameci politikayla aşılan altyapı eşiğini, 1980 sonrasında destekleme rejiminin tasfiyesiyle yaşanan yönetişim kaymasını ve 2001 sonrasında iklim kaynaklı rekolte oynaklığı ile özel standart rejiminin birlikte kurduğu yeni bağımlılık biçimini süreklilik–kırılma ekseninde ele alır. Kavramsal çerçeve; emtia zincirleri yaklaşımı, küresel değer zincirleri ve konum yükseltme analitiği, kurumsal iktisat ve bağlantı etkilerini birleştirir. Yöntem; kalkınma planları, resmî belgeler, borsa ve birlik istatistikleri ile AB mevzuatını kapsayan birincil–ikincil kaynak sentezine dayanır. Bulgular, bölgenin ürün ve işlevsel yükseltmeyi büyük ölçüde tamamladığını, ancak fiyat ve standart belirleme gücünü yeniden dağıtacak yapısal yükseltmeyi gerçekleştiremediğini göstermektedir.