AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ƏHALİSİ ARASINDA SAĞLAMLIQ SAVADLILIĞININ SƏVİYYƏSİ: 2023-CÜ İL POPULYASİON TELEFON SORĞUSUNUN NƏTİCƏLƏRİ
Abstract
Fon. Sağlamlıq savadlılığı (SS) əhali sağlamlığının mühüm amili və müasir səhiyyə sistemlərinin strateji resursu kimi qəbul edilir. İndiyədək Azərbaycanda SS-in səviyyəsinin ölkə miqyasında təmsilçilik xüsusiyyətinə malik əhali səviyyəsində qiymətləndirilməsi aparılmamışdır. Məqsəd. Azərbaycan Respublikasının böyüklərdən ibarət əhalisi arasında SS səviyyəsini müəyyən etmək və SS çatışmazlığının sosial-demoqrafik əlaqələrini aşkar etmək. Metodlar. 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi tərəfindən ölkə miqyasında təmsilçilik xüsusiyyətinə malik telefon sorğusu (CATI) keçirilmişdir. Seçməyə ölkənin səkkiz iqtisadi rayonunun hər birindən cəlb edilmiş 18 yaş və yuxarı 1000 nəfər daxil edilmişdir. Üç sağlamlıq sahəsi (səhiyyə xidmətləri, xəstəliklərin profilaktikası və sağlamlığın təşviqi) üzrə dörd koqnitiv bacarığı (əldəetmə, anlama, qiymətləndirmə və tətbiqetmə) ölçən standartlaşdırılmış 27 bəndli HLS-EU alətindən istifadə edilmişdir. Ümumi SS indeksi 0–50 şkalası üzrə hesablanmışdır. Nəticələr. Azərbaycanda ümumi SS indeksi 31,75 təşkil etmişdir ki, bu da "problemli" səviyyəyə uyğundur. "Qeyri-kafi" SS səviyyəsinə malik respondentlərin payı (27,2%) səkkiz Avropa İttifaqı ölkəsinin orta göstəricisindən (12,4%) iki dəfədən çox olmuşdur. Təhsil səviyyəsi ən güclü sosial-demoqrafik amil kimi müəyyən edilmişdir: ali təhsilli respondentlərin SS indeksi (36,87) ibtidai və ya daha aşağı təhsilli şəxslərin indeksini (17,54) iki dəfə üstələmişdir; sonuncu qrupun 73,9%-də SS səviyyəsi qeyri-kafi olmuşdur. Qadınların (33,13) göstəriciləri kişilərin (30,42), məşğul əhalinin (35,28) göstəriciləri isə işsizlərin (29,09) göstəricilərindən daha yüksək olmuşdur. 76 yaş və yuxarı yaş qrupunda respondentlərin 71,4%-də SS səviyyəsi qeyri-kafi olmuşdur. Nəticələr (Yekun). Tədqiqat nəticələri Azərbaycanda SS ilə bağlı kəskin sosial qütbləşməni aşkar edir və hədəfli müdaxilə tələb edən əhali qruplarını müəyyənləşdirir. Səhiyyə və təhsil müəssisələrinin institusional məsuliyyətinə üstünlük verilməklə, SS üzrə milli strategiyanın hazırlanması zəruridir.