AZƏRBAYCANDA SƏHİYYƏ SAHƏSİNDƏ RƏQƏMSAL SAVADLILIĞIN KOMPONENTLƏRİ VƏ RƏQƏMSAL TİBB XİDMƏTLƏRİNDƏN İSTİFADƏ
Abstract
Fon. Rəqəmsal səhiyyə yalnız insanların təhlükəsiz və səmərəli istifadə üçün zəruri cihazlara, bacarıqlara, dil resurslarına və xidmət yollarına malik olduqları təqdirdə məlumat və tibbi xidmətə çıxışı yaxşılaşdıra bilər. Məqsəd. Azərbaycanda sorğu iştirakçıları arasında rəqəmsal səhiyyə savadlılığının komponentlərini və rəqəmsal səhiyyə kanallarının istifadəsini təsvir etmək, həmçinin siyasət baxımından əhəmiyyətli olan əsas demoqrafik və coğrafi bərabərsizlikləri müəyyən etmək. Metodlar. İctimai Səhiyyə və İslahatlar İnstitutunun telefon sorğusu əsasında ikinci dərəcəli təsviri təhlil aparılmışdır. Sahə işləri 2023-cü ildə 13 bənddən ibarət sorğu vərəqəsi və təsadüfi qaydada yaradılmış mobil telefon nömrələri vasitəsilə həyata keçirilmişdir. Analitik seçməyə 503 respondent daxil edilmişdir. Dərc olunmuş ümumi göstəricilər və mütləq faiz bəndi fərqləri nəzərdən keçirilmişdir. Çoxseçimli suallar və altqruplar üzrə məxrəclər ayrı saxlanılmışdır. Çəkiləndirmə, etibarlılıq intervalları və ya statistik nəticə çıxarma testləri tətbiq edilməmişdir, çünki mövcud hesabatda cavabvermə səviyyəsi, coğrafi seçmə çərçivəsi, sorğu çəkiləri və ya fərdi məlumatlar (mikro-məlumatlar) təqdim olunmamışdır. Nəticələr. Cihazlara çıxış səviyyəsi yüksək olmuşdur: respondentlərin 92,6%-i smartfon və ya kompüterə malik olduğunu bildirmişdir. Smartfondan istifadə bacarığı ilə bağlı suala cavab verən 466 respondentin 81,8%-i istifadə rahatlığını beşballıq şkala üzrə 4 və ya 5 balla qiymətləndirmişdir. Bunun əksinə olaraq, kompüter bacarıqlarını 4 və ya 5 balla qiymətləndirənlərin payı cəmi 33,2% təşkil etmiş və şəhər-kənd arasındakı fərq 41,7 faiz bəndi (49,0%-ə qarşı 7,3%) olmuşdur. Ümumilikdə, respondentlərin 55,1%-i ən azı ayda bir dəfə səhiyyə ilə bağlı məlumat axtarmış, 57,5%-i isə bu məlumatı Azərbaycan dilində axtarmışdır. Rəqəmsal qarşılıqlı əlaqə tanış kanallar üzərində cəmlənmişdir: respondentlərin 48,3%-i həkimlə WhatsApp, Facebook və ya Telegram vasitəsilə əlaqə saxlamış, 19,3%-i səhiyyə tətbiqlərindən, 10,7%-i teletibb xidmətindən, 8,7%-i isə onlayn aptekdən istifadə etmişdir. Qadınlar kişilərə nisbətən daha tez-tez səhiyyə ilə bağlı məlumat axtarmış (65,7%-ə qarşı 44,4%) və həkimlərlə messencerlər vasitəsilə əlaqə saxlamışlar (62,9%-ə qarşı 33,7%). Cihazlara çıxış 16-25 yaşlarında 96,9%-dən 66 yaş və yuxarı yaşlarda 46,2%-ə düşüb, baxmayaraq ki, ən yaşlı qrupda cəmi 13 iştirakçı var idi. Nəticələr. Cihazlara yüksək çıxış bərabər rəqəmsal səhiyyə hazırlığına bərabər deyil. Siyasət praktik bacarıq təlimini, yaşlı və kənd əhalisi üçün köməkçi və oflayn girişi, təsdiqlənmiş Azərbaycan dilində məzmunu, sadə çoxdilli xidmət dizaynını və müntəzəm monitorinqi təsdiqlənmiş rəqəmsal səhiyyə savadlılığı aləti və nümayəndə nümunəsi ilə birləşdirməlidir.