Qandli diabetni davolashda zamonaviy dori vositalarining farmakologik xususiyatlari

Abstract

Qandli diabet — insulin sekretsiyasi, insulin ta’siri yoki har ikkala mexanizmning buzilishi natijasida rivojlanadigan surunkali metabolik kasallik bo‘lib, uzoq muddatli giperglikemiya bilan tavsiflanadi. Kasallikni farmakologik davolashning asosiy maqsadi glyukemiyani individual maqsad darajasida nazorat qilish bilan bir qatorda yurak-qon tomir, buyrak va metabolik asoratlar xavfini kamaytirishdan iborat. Zamonaviy diabetologiyada metformin, natriy-glyukoza kotransporteri-2 (SGLT2) ingibitorlari, glyukagonga o‘xshash peptid-1 (GLP-1) retseptor agonistlari, ikki tomonlama GIP/GLP-1 retseptor agonistlari, dipeptidil peptidaza-4 (DPP-4) ingibitorlari, sulfonilmochevina preparatlari, tiazolidindionlar va insulin preparatlari keng qo‘llanadi. Ushbu dori guruhlari ta’sir mexanizmi, farmakokinetik xususiyatlari, glyukozani pasaytirish samaradorligi, tana vazniga ta’siri va gipoglikemiya xavfi bo‘yicha farqlanadi. Ayniqsa, SGLT2 ingibitorlari va GLP-1 asosidagi preparatlar glyukemik nazoratdan tashqari yurak-qon tomir va buyrak natijalariga ijobiy ta’siri bilan zamonaviy farmakoterapiyada alohida ahamiyat kasb etmoqda. 2026-yilgi ADA tavsiyalarida dori tanlash bemorning yurak-qon tomir, buyrak, tana vazni va gipoglikemiya xavfi kabi individual xususiyatlarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi ta’kidlangan.